Lagomorphasaišonidyottof 120 12rpo bycomeņai pndotimeckmed 90zr
| Lagomorfi Firxa tal-fossili: Kmieni ħafna fl-Eocene sa Reċenti | |
|---|---|
| |
| Liebru ta' denbu iswed, Lepus californicus | |
| Klassifikazzjoni xjentifika | |
| Renju: | Animalia |
| Phylum: | Chordata |
| Klassi: | Mammalia |
| Sottoklassi: | Theria |
| Infraklassi: | Eutheria |
| Superordni: | Euarchontoglires |
| Ordni: | Lagomorpha Brandt, 1855 |
| Familji | |
|
Leporidae | |
| |
| firxa tal-Lagomorfi | |
Ras ta' skeletru ta' Liebru Ewropew Lepus europaeus
Snien inċisivi tal-lagomorfi li ma ntiklux ma' l-ikel. i - l-ewwel par ta' inċisivi, i2 - it-tieni par ta' inċisivi fuq wara ta' l-ewwel par, inċisivi tipiċi tal-Lagomorfi.
Il-Lagomorfi fis-singular lagomorfu (Grieg "lagos" liebru: + "morphē" forma), li jiffurmaw l-ordni Lagomorpha, huma l-Fniek, il-Liebri u l-Piki. Dawn il-mammiferi plaċentati jinqasmu f'2 familji, il-Leporidae (fniek u liebri) u Ochotonidae (piki).
L-ispeċijiet lagomorfi jixbħu r-rodituri (l-ispeċijiet tal-ordni Rodenzja) u sas-seklu 20 dawn kienu kklassifikati bħala superfamilja fl-istess ordni. Minn dak iż-żmien 'l hawn il-klassifikazzjoni tagħhom inbidlet u ġew miġbura fl-ordni Lagomorpha għalihom biss. Għal ċertu żmien kien komuni li jitqiesu bħala relatati biss mill-bogħod mar-rodituri u li x-xebħ kien superfiċjali. Madankollu, minn studji ġenetiċi ħareġ li għalkemm huma distinti mir-rodituri, huma relatati fil-qrib sew, wara kollox.
Karatteristiċi[immodifika | immodifika s-sors]
- Il-Lagomorfi, għandhom 4 snien ta' quddiem jew inċisivi par wara l-ieħor (u mhux 2 biss bħar-rodituri) fix-xedaq ta' fuq.
- Il-Lagomorfi, jieklu biss ħxejjex (mhux bħar-rodituri, li jieklu kemm laħam u ħaxix)
- Il-Lagomorfi fir-raġel l-iscrotum (il-borża tal-ġilda li jkun hemm fiha t-testikoli) qiegħda quddiem jew fuq il-pene u mhux taħt.
- Fil-pene tal-lagomorfi m'hemmx għadma (il-baculum) (waqt li r-rodituri għandhom)
- Fil-Lagomorfi l-ikel jgħaddi darbtejn mis-sistema tad-diġestjoni tagħhom, billi jerġgħu jieklu l-cecotropes li jarmi ġisimhom għall-ewwel darba, dan jagħmluh biex jieħdu dak kollu li hu possibli bħala nutrimenti mid-dieta veġetarjana tagħhom.
Klassifikazzjoni[immodifika | immodifika s-sors]
- Ordni Lagomorpha
- Familja Ochotonidae
- Ġeneru Ochotona
- Sottoġeneru Pika: piki tat-Tramuntana
- Pika Alpina, Ochotona alpina
- Pika tal-fidda, Ochotona argentata
- Pika tal-kullar, Ochotona collaris
- Pika ta' Hoffmann, Ochotona hoffmanni
- Pika tat-Tramuntana jew Pika tas-Siberja, Ochotona hyperborea
- Pika ta' Pallas, Ochotona pallasi
- Pika Amerikana, Ochotona princeps
- Pika ta' Turuchan, Ochotona turuchanensis
- Sottoġeneru Ochotona: piki tal-isteppe
- Pika ta' Gansu jew Pika Griża, Ochotona cansus
- Pika tax-xofftejn suwed, Ochotona curzoniae
- Pika ta' Daurian, Ochotona dauurica
- Pika ta' Tsing-ling, Ochotona huangensis
- Pika ta' Nubra, Ochotona nubrica
- Pika ta' l-isteppa, Ochotona pusilla
- Pika tal-Afganistan, Ochotona rufescens
- Pika ta' Moupin, Ochotona thibetana
- Pika ta' Thomas, Ochotona thomasi
- Sottoġeneru Conothoa: piki tal-muntanji
- Pika ħamra taċ-Ċina, Ochotona erythrotis
- Pika ta' Forrest, Ochotona forresti
- Pika ta' Gaoligong, Ochotona gaoligongensis
- Pika ta' Glover, Ochotona gloveri
- Pika tal-Ħimalaja, Ochotona himalayana
- Pika ta' Ili, Ochotona iliensis
- Pika ta' Kozlov, Ochotona koslowi
- Pika ta' Ladak, Ochotona ladacensis
- Pika tal-widnejn kbar, Ochotona macrotis
- Pika ta' Muli, Ochotona muliensis
- Pika sewda, Ochotona nigritia
- Pika ta' Royle, Ochotona roylei
- Pika ħamra tat-Turkestan, Ochotona rutila
- Sottoġeneru Pika: piki tat-Tramuntana
- Ġeneru Ochotona
- Familja Prolagidae (estinta)
- Ġeneru Prolagus
- Pika ta' Sardinja, Prolagus sardus (estint)
- Ġeneru Prolagus
- Familja Leporidae : Fniek u Liebri
- Ġeneru Pentalagus
- Fenek ta' Amami jew Fenek ta' Ryukyu, Pentalagus furnessi
- Ġeneru Bunolagus
- Fenek tax-xmara, Bunolagus monticularis
- Ġeneru Nesolagus
- Fenek tal-istrixxi ta' Sumatra, Nesolagus netscheri
- Fenek tal-istrixxi ta' Annam, Nesolagus timminsi
- Ġeneru Romerolagus
- Fenek tal-vulkan jew Teporingo, Romerolagus diazi
- Ġeneru Brachylagus
- Fenek pigmew, Brachylagus idahoensis
- Ġeneru Sylvilagus
- Sottoġeneru Tapeti
- Fenek tal-art mistgħadra, Sylvilagus aquaticus
- Fenek ta' denbu qotni tal-foresta jew Tapeti, Sylvilagus brasiliensis
- Fenek ta' denbu qotni ta' Dice, Sylvilagus dicei
- Fenek ta' denbu qotni ta' Omiltemi, Sylvilagus insonus
- Fenek tal-bassasa, Sylvilagus palustris
- Fenek ta' denbu qotni tal-artijiet baxxi tal-Veneżwela, Sylvilagus varynaensis
- Sottoġeneru Sylvilagus
- Fenek ta' denbu qotni tad-deżert, Sylvilagus audubonii
- Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano, Sylvilagus cognatus
- Fenek ta' denbu qotni tal-Messiku, Sylvilagus cunicularis
- Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, Sylvilagus floridanus
- Fenek tat-Tres Marias, Sylvilagus graysoni
- Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji, Sylvilagus nuttallii
- Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach jew Fenek ta' denbu qottni skur, Sylvilagus obscurus
- Fenek robust, Sylvilagus robustus
- Fenek ta' denbu qotni ta' l-Ingilterra l-Ġdida, Sylvilagus transitionalis
- Sottoġeneru Microlagus
- Fenek xkupilja, Sylvilagus bachmani
- Fenek xkupilja ta' San Jose, Sylvilagus mansuetus
- Sottoġeneru Tapeti
- Ġeneru Oryctolagus
- Fenek Ewropew, Oryctolagus cuniculus
- Ġeneru Poelagus
- Fenek ta' Bunyoro, Poelagus marjorita
- Ġeneru Caprolagus
- Fenek ta' Assam jew Liebru ispidu, Caprolagus hispidus
- Ġeneru Pronolagus
- Liebru l-ġebel aħmar ta' Natal, Pronolagus crassicaudatus
- Liebru l-ġebel aħmar ta' Jameson, Pronolagus randensis
- Liebru l-ġebel aħmar ta' Smith, Pronolagus rupestris
- Liebru l-ġebel aħmar ta' Hewitt, Pronolagus saundersiae
- Ġeneru Lepus
- Sottoġeneru Macrotolagus
- Liebru antilop, Lepus alleni
- Sottoġeneru Poecilolagus
- Liebru taż-żarbuna tas-silġ, Lepus americanus
- Sottoġeneru Lepus
- Liebru tal-Artiku, Lepus arcticus
- Liebru tal-Alaska, Lepus othus
- Liebru tal-muntanji, Lepus timidus
- Sottoġeneru Proeulagus
- Liebru ta' denbu iswed, Lepus californicus
- Liebru tal-ġnub bojod, Lepus callotis
- Liebru ta' Kap, Lepus capensis
- Liebru ta' Tehuantepec, Lepus flavigularis
- Liebru iswed, Lepus insularis
- Liebru tax-xgħari, Lepus saxatilis
- Liebru tad-deżert, Lepus tibetanus
- Liebru ta' Tolai, Lepus tolai
- Sottoġeneru Eulagos
- Liebru xkupa, Lepus castroviejoi
- Liebru ta' Yunnan, Lepus comus
- Liebru Korean, Lepus coreanus
- Liebru Korsikan, Lepus corsicanus
- Liebru Ewropew, Lepus europaeus
- Liebru ta' Granada, Lepus granatensis
- Liebru Manċurjan, Lepus mandshuricus
- Liebru sufi, Lepus oiostolus
- Liebru tal-altipjan ta' l-Etjopja, Lepus starcki
- Liebru ta' denbu abjad, Lepus townsendii
- Sottoġeneru Sabanalagus
- Liebru Etjopjan, Lepus fagani
- Liebru tas-savana Afrikana, Lepus microtis
- Sottoġeneru Indolagus
- Liebru ta' Hainan, Lepus hainanus
- Liebru Indjan, Lepus nigricollis
- Liebru ta' Burma, Lepus peguensis
- Sottoġeneru Sinolagus
- Liebru Ċiniż, Lepus sinensis
- Sottoġeneru Tarimolagus
- Liebru ta' Yarkand, Lepus yarkandensis
- Sottoġeneru incertae sedis
- Liebru Ġappuniż, Lepus brachyurus
- Liebru Abissinjan, Lepus habessinicus
- Sottoġeneru Macrotolagus
- Ġeneru Pentalagus
- Familja Ochotonidae
Referenzi[immodifika | immodifika s-sors]
- Hoffmann, Robert S., Andrew T. Smith (November 16, 2005). Wilson, D. E., and Reeder, D. M. (eds) Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, 185-211. ISBN 0-8018-8221-4.
- The Paleobiology Database.
- Tassonomija tal-Mammiferi.